فواصل نتها در موسیقی

[admin]

درمسايل تئوريك موسيقي يكي از مهمترين و پايه اي ترين مبحثها ، بحث فواصل هستند كه بستر ساز علم هارموني ( تشكيل آكورد ) مي شود.

فواصل داراي نامهايي هستند . مثلا فاصله سوم يا فاصله پنجم.
اينها يعني چي ؟ يعني بدون درنظر گرفتن تعداد پرده ونيم پرده بين نتها فقط تعداد نتها شمرده شود . مثلا فاصله دو تا مي را مي گويند فاصله سوم و فاصله دو تا سل را مي گويند فاصله پنجم.
حال براي اينكه از قانون هارموني و گام دياتونيك تخطي نشه اسمهاي ديگري نيز به فاصله ها داده شده ، مثل سوم درست / پنجم كاسته يا چهارم بزرگ . حالا تعداد نتها كه بالا گفتم رو ، شماره ترتيبي و اين افزوده و كاسته و ... رو صفت ميگيم و اسم هر فاصله رو از تركيب اين دو نام گذاري مي كنيم كه به بنيه معروف هست.
حالا اينها چيه و چه جوري ساخته و به چه دردي مي خورن.

كلاً فواصل از لحاظ بنيه هاشون به دو دسته 1) 3بنيه اي و 2) 4بنيه اي تقسيم مي شوند.

· سه بنيه اي ها روي شماره هاي ترتيبي 1 / 4 / 5 / 8 و صفتهاي: افزوده / درست (اصلي) / كاسته
· چهاربنيه اي ها روي شماره هاي ترتيبي 2 / 3 / 6 / 7 و صفتهاي: افزوده / بزرگ(اصلي) / كوچك / كاسته

مثال : فاصله بين دو تا مي
1. چون 3 تا نت دارد پس فاصله سوم هست ( دو / ر / مي ) پس جزؤ دسته 4بنيه اي ها
2. چون هيچ كدام از نتها روي گام دياتونيك جابجا نشده است پس بزرگ است

پس مي گوئيم ( دو تا مي ) فاصله سوم بزرگ است.

حالا اگر نت دو را نيم پرده ديز كنيم باز هم 3 شماره ترتيبي ( دو ديز / ر / مي ) وجود دارد پس فاصله سوم هست و جزؤ دسته 4بنيه اي ها ولي چون يك نت تغيير كرده ( يك واحد كم شده است ) صفت فاصله تغيير يافته پس تبديل به فاصله سوم كوچك تبديل مي شود . باز هم اگر نيم پرده كم كنيم (مي را بمل كنيم ) بازهم 3 شماره ترتيبي ( دو ديز / ر / مي بمل ) وجود دارد ولي چون دو نيم پرده از فاصله بزرگ ( اصلي كه چهار تا نيم پرده بود ) كم شده مي گوئيم تبديل به فاصله سوم كاسته شده است و اگر به فاصله بزرگ ( اصلي كه چهار نيم پرده بود ) نيم پرده اضافه كنيم فاصله سوم افزوده ساخته ايم .

در 3بنيه اي ها ديگر فاصله كوچك نداريم و با كم كردن يك واحد تبديل به كاسته و اضافه كردن نيم پرده تبديل به افزوده ميشود.

حالا اينا همه رو گفتم برسم به اين :
در گامهاي دياتونيك روي هر يك از درجات گام با افزودن فواصل سوم (با صفتهاي مرتبط) و پنجم (با صفتهاي مرتبط) مي توان آكورد ساخت.

در گام مثلاً C ماژور:
· فاصله ر تا فا يك نيم پرده است ---- ( به دلايل بالا چون فاصله سوم درسته )
· فاصله مي تا سل يك و نيم پرده است ----- (به دلايل بالا چون فاصله سوم درسته )
· اما فاصله فا تا لا مي شود دو پرده در حالي كه بازهم سه شماره ترتيبي داره
براي اينكه از فواصل گام دياتونيك خارج نشي طبق قانون هارموني در هماهنگي با درجات گام دياتونيك بايد نيم پرده اضافه كني ( باز هم فاصله سوم هستش اما سوم افزوده )

شايد بپرسي چرا بايد اضافه كنيم نميشه كم كنيم ؟ اونوقت ديگه گامت Cماژور نيست . مثلا اگه از لا نيم پرده كم كني مي شه لابمل ( يا همون سل ديز ) و گامت تبديل مي شه به Am ولي گام اول تو كه Cماژور بود ديگه نيست.

حالا با قرار دادن نت پايه و اضافه كردن فواصل سوم و پنجم ( در قالب نتهاي گام دياتونيك كه بعضي موقعها مجبور مي شي افزوده يا كاسته يا كوچك درست كني ) مي توني آكورد درست كني .

مثال ) نت پايه رو دو در نظر بگير
فاصله سومش مي شه ----- مي ------- فاصله پنجمش ميشه ------ سل
( دو / مي / سل ) اينجوري آكورد C ماژور ساخته مي شه

مثال ) نت پايه رو مي در نظر بگير
فاصله سومش مي شه ----- سل ------- فاصله پنجمش ميشه ------ سي
( مي / سل / سي ) تبديل به آكورد E ماژور مي شه . و همين جوري تا آخر